De Vlaamse regering besliste recent dat ook vrijwilligers in het jeugdwerk voortaan een blanco uittreksel uit het strafregister moeten voorleggen. Wat lijkt op een logische veiligheidsmaatregel, heeft echter grote gevolgen voor jongeren, voor vrijwilligers en voor organisaties die sterk op vrijwilligers draaien.
Als Uit De Marge delen we de bezorgdheden die binnen de sector leven. Daarom ondertekenden we mee de open brief van Sportpret vzw en sluiten we ons aan bij de reactie van de Vlaamse Jeugdraad op de impact van deze maatregel.
Lees hier de volledige brief van Sportpret vzw:
Naar aanleiding van de Internationale Dag van de Vrijwilliger reageren we op een recente beslissing van de Vlaamse regering: voortaan moeten ook vrijwilligers in de jeugd- en armoedesector een uittreksel uit het strafregister voorleggen. Wat op het eerste gezicht logisch lijkt, roept grote bezorgdheden op. Niet omdat we de veiligheid van kinderen en jongeren niet ernstig nemen, integendeel, maar omdat deze maatregel vooral drempels opwerpt voor mensen die zich willen inzetten, en kansen wegneemt voor wie net via vrijwilligerswerk actief wil deelnemen aan onze samenleving.
Wat voor volwassenen een eenvoudige procedure lijkt, kan voor jongeren in kwetsbare situaties een reden zijn om af te haken, zelfs zonder feiten op hun naam. Daarmee verliezen we de preventieve kracht van jeugdwerk: veilige plekken, verbinding en bewezen positieve effecten op gezondheid en participatie. Deze beslissing dreigt dus niet de veiligheid te versterken, maar juist kansen en verbinding te verminderen.
Het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag is vanzelfsprekend essentieel. Maar een verplichte screening schept vooral een vals gevoel van veiligheid en houdt net die jongeren weg die baat hebben bij jeugdwerk. Voor jonge vrijwilligers, zeker twintigers, jongeren met een beperking en wie in kwetsbare- en armoedesituaties opgroeit, vormt dit een zware drempel. Ze ervaren zowel emotionele barrières (wantrouwen, onzekerheid) als administratieve obstakels die hen ontmoedigen om zich te engageren.
Een strafregister bevat bovendien veel meer dan relevante feiten. Jongeren riskeren daardoor zelfcensuur en ontzeggen zichzelf kansen. Voor wie zijn straf al heeft uitgezeten, betekent dit een dubbele straf: blijvende uitsluiting en isolatie, wat recidive in de hand werkt. Ernstige feiten vragen zorg en gepaste gevolgen, maar jongeren die lichtere fouten maakten verdienen juist tweede kansen om via vrijwilligerswerk verantwoordelijkheid op te nemen en opnieuw hun plek in de samenleving te vinden.
Jeugdwerk zet al sterk in op preventie en verbinding. Door eigenaarschap en talentontwikkeling centraal te stellen, creëren we veilige plekken die jongeren elders vaak missen. De sector loopt bovendien voorop in integriteitsbeleid, met aanspreekpunten, vorming en preventieve acties. Toch wordt dit beleidsmatig onvoldoende erkend of versterkt.
Onderzoek bevestigt nochtans de kracht van vrijwilligerswerk. Professor arbeidseconomie Stijn Baert toont aan dat vrijwilligers gemiddeld gezonder zijn, betere kansen hebben op de arbeidsmarkt en discriminatie doorbreken. Voor jongeren in kwetsbare situaties is vrijwilligerswerk vaak een eerste stap naar herstel, vertrouwen en participatie. Net die bewezen positieve impact dreigt door verplichte screening ondergraven te worden, terwijl extra drempels vooral de meest kwetsbaren treffen.
Vrijwilligerswerk verdient vertrouwen, kansen en begeleiding. Alleen zo kunnen we de positieve impact waarmaken die onderzoek bevestigt en die kinderen en jongeren in kwetsbare situaties broodnodig hebben. Vanuit onze expertise en praktijkervaring reiken we de hand om mee te bouwen aan een samenleving die inzet op verbinding, tweede kansen en hoop.
– Sportpret vzw