Tijdens de studiedag op 18 september verzamelden jeugd(welzijns)werkers, beleidsmakers en professionals in Antwerpen om dieper in te gaan op de centrale vraag: hoe blijf je nabij wanneer jongeren balanceren op de grens met criminaliteit?
Samen gingen we in gesprek over praktijkervaringen, vraagstukken en wat écht werkt in het veld. Geen pasklare antwoorden, wél herkenbare verhalen en gedeelde inzichten.
Prof. Rudi Roose (UGent) opende de dag. Hij stelde dat we moeten afstappen van beheersingslogica. “Je kan jongeren niet veranderen. Jongeren veranderen pas wanneer ze voor zichzelf toelaten dat verandering mogelijk is.” Het jeugdwelzijnswerk focust dan ook in de eerste plaats op aanwezigheid, het opbouwen van een relatie met jongeren en van daaruit de link leggen naar bredere maatschappelijke structuren.
Naast dat relationele werk is er ook een structurele opdracht. “Welke maatschappelijke mechanismen brengen jongeren op de rand van criminaliteit?”, aldus Roose. “De uitdaging is om die bredere context zichtbaar te maken. Hoe kunnen praktijkwerkers zich verzetten tegen de dominante denkwijze in onze samenleving die uitgaat van individuele verantwoordelijkheid?”
Tussen vertrouwen en grenzen
“Jeugdwelzijnswerkers balanceren voortdurend tussen vertrouwen en grenzen”, klonk het tijdens één van de workshops. Hoeveel ruimte geef je jongeren om fouten te maken, zonder anderen te schaden? Hoe verhoud je je tot regels en verwachtingen van partners of beleid? En hoe bewaar je daarbij de eigenheid van het jeugdwelzijnswerk?
In de praktijk botsen werkers op maatschappelijke druk, dominante normen én de complexiteit van individuele situaties. Wat betekenen ‘de juiste waarden en normen’? Wat doe je als jongeren afglijden van kleine naar grote criminaliteit? En hoe blijf je trouw aan jongeren, als je tegelijk verantwoordelijkheid draagt?
Armoede en uitsluiting
Hoewel de cijfers rond jeugddelinquentie eerder stabiel blijven of lichtjes dalen, zijn er twee evoluties merkbaar: daders worden steeds jonger, en de gepleegde feiten ernstiger. Jongeren in maatschappelijk kwetsbare situaties worden bovendien bewust geviseerd door criminele netwerken.
Een bevraging van de Stad Antwerpen in 2023 bij zo’n 1.500 jongeren toont dat in driekwart van de gevallen jongeren worden aangesproken door iemand uit hun omgeving, niet via sociale media. De context is bepalend: armoede en uitsluiting zetten jongeren in een extra kwetsbare positie. Wie het financieel moeilijk heeft, wordt steeds verder naar de rand verdreven.
In verschillende steden worden wel initiatieven opgezet. In Antwerpen werkt men aan vertrouwen via projecten in aandachtswijken, nabijheidspolitie en inspiratiesessies waar inzichten gedeeld worden tussen sectoren. Zo nam Kras Jeugdwerk deel aan sessies waarin werd gezocht naar manieren om jongeren samen te ondersteunen en te begeleiden naar andere perspectieven. Jeugdwerkers spelen daarin een essentiële rol: met hun voeling voor de leefwereld van jongeren en hun praktijkkennis vormen ze een onmisbare schakel.
In Leuven wisselden jongeren en politie van rol, met wederzijds inzicht als resultaat. Toch waarschuwen experts: structurele verandering vraagt méér dan tijdelijke projecten.
Jeugdwerk in Peterbos: nabijheid als sleutel tot perspectief
De Brusselse wijk Peterbos telt 18 woonblokken, maar nauwelijks voorzieningen. Geen huisarts, winkel of bakker. De mentale impact op kinderen en jongeren is groot.
“Jongeren zijn een deel van de oplossing”, benadrukten de opbouwwerkers van SAAMO. “Ze kennen hun wijk en weten wat er leeft en wat er nodig is.” Door te werken in de publieke ruimte en te focussen op positieve identiteitsvorming, versterken ze jongeren in wie ze zijn. Toch is het werk kwetsbaar. “Elk jaar zitten we met de onzekerheid of we nog verder kunnen doen met ons werk en dat maakt het heel erg fragiel.”
Jongeren en politie
“We willen in interactie gaan met de politie, maar niet op vrijwillige basis. Dan bereik je louter de agenten die al overtuigd zijn. Helaas verloopt dat niet vlot.” Daarom wordt er naar alternatieve wegen gezocht: sleutelfiguren uit de wijk worden betrokken als ‘buurtvaders’, en de werking staat open voor iedereen, ook wie tussen de mazen van het net valt.
Nabijheid, zorg en grenzen: een kompas bij preventie
“Het doel van jeugdwelzijnswerk is niet preventie, maar het werkt wél preventief.” Vanuit die insteek ging Peter Colle in zijn workshop in gesprek met de deelnemers over de drie pijlers van jeugdwerk: nabijheid, zorg en begrenzing; en hoe net de verbinding daartussen preventief kan werken.
Nabijheid moet je verdienen, klonk het. Dat betekent actief op jongeren afstappen en vertrouwen opbouwen. “Dat vertrouwen komt niet vanzelf. Wie dat vertrouwen wint, moet het ook blijven waarmaken, ook als jongeren een tijdlang afhaken. Nabijheid beperkt zich bovendien niet tot jongeren, maar omvat ook buurtbewoners en partners.”
“Zorg is pas mogelijk wanneer er nabijheid is”, gaat Colle verder. “Jeugdwerkers zijn geen hulpverleners, maar ze erkennen jongeren wel in hun verhaal, ook als ze feiten pleegden. Ze zijn aanwezig, zonder oordeel.”
Tot slot gaat het ook om begrenzing. “Wat kan je als werker tolereren? En hoe spreek je jongeren aan op gedrag buiten de werking? Binnen je werking kan je duidelijke afspraken maken en grenzen stellen. Daarbuiten wijs je jongeren op de gevolgen van hun keuzes, en ben je tegelijk transparant over wat je al dan niet moet melden.”
Nabij blijven, ook op de grens
Heel wat stof tot nadenken tijdens deze studiedag, met heel wat inzichten, praktijkverhalen en gedeelde ervaringen. Samen reflecteren, ervaringen delen en systemen bevragen blijft essentieel om als jeugd(welzijns)werker nabij te blijven, ook op de grens.
Een warme dankjewel aan iedereen die erbij was, mee in gesprek ging en waardevolle inzichten deelde.
📸 Herbeleef de dag in beeld en bekijk het volledige fotoalbum op Facebook.
(c) Freedom Photography – Uit De Marge vzw